Sech Hir schenken

Trois regards sur la consécration à Marie

Georges Hellinghausen

• Verlag: Books on Demand
• Jahr: 2016
• ISBN drucken: 9783741294136
• eBook-ISBN: 9783743156456
• Auflage: 1
• Thema: Theologie & Religion
• Thema: Religion

Gelegentlich des 350. Jubiläums der Erwählung der "Trösterin der Betrübten" zur Schutzfrau der Stadt Luxemburg haben drei Konferenzen diesen Erwählungsakt von 1666 beleuchtet, und das aus komplett verschiedenen, aber sich ergänzenden Blickwinkeln. Dom Michel Jorrot, Abt von Clerf, im Großherzogtum Luxemburg gelegen, stellt in seiner französischsprachigen Konferenz den Zusammenhang zum Evangelium her und bespricht die Marienweihe aus dem Blickwinkel des kirchlichen Lehramtes. Drei Schlagworte rückt er dabei synthetisch in den Vordergrund: "für Maria, durch Maria, wie Maria". Prof. Andreas Heinz, emeritierter Liturgieprofessor der Theologischen Fakultät Trier, geht das Thema historisch an und bespricht die für die Luxemburger Bevölkerung dramatischen Jahrzehnte zwischen 1624, als die Statue der "Consolatrix afflictorum" aufgestellt wurde, bis 1666, als in der Jesuitenkirche die Wahl der Stadtpatronin vollzogen wurde. Prof. Georges Hellinghausen, Historiker am Luxemburger Priesterseminar und Dompropst, geht in seinen kirchlich-theologischen sowie spirituellen Ausführungen (in luxemburgischer Sprache) der Frage nach: Was bedeutet die Wahl Mariens für die Kirche, für den einzelne Christen heute, als zeitüberdauerndes und zukunftsweisendes Geschehen?Alle drei Konferenzen thematisieren ausgiebig die mit der Weihe von 1666 in Zusammenhang stehende Wallfahrtszeit, die sogenannte "Muttergottes-Oktave", die bis heute in der Zeit nach Ostern jedes Jahr abertausende Pilger aus Luxemburg und Umgebung in der Stadtluxemburger Kathedrale um das Gnadenbild der "Trösterin der Betrübten" versammelt.

„Wie soll sech Hir net schenken…“

D’Wei u Maria – kierchlech, theologesch, existenziell⁶⁹

Georges Hellinghausen⁷⁰

Aleedung

„Wie soll sech Hir net schenken, am Lëtzebuerger Land?“ Esou heescht et am Lidd „O Mamm, léif Mamm do uewen“ – mer kennen et all auswenneg. Dorëms geet et bei der Wei u Maria: sech Hir schenken. Mä wat bedeit „sech Hir schenken“, theologesch gesinn, kierchlech mat Bléck op eis Lëtzebuerger Kierch, an och existenziell op den eenzelne Chrëscht bezunn? Domat wëlle mer äis elo beschäftegen.

Ophänkert ass den 350. Jubilé vun der Stadwei un eis Patréinesch den 10. Oktober 1666. Meng Ausféierunge gi wuel iwwer de renge Lëtzebuerger Kader eraus, an ech schwätze méi allgemeng vu Mariewei a Marienerwielung. Op et dobäi méi dat eent oder méi dat anert ass – Erwielung oder Wei (élection ou consécration) –, op déi Diskussioun gi mer net an. Si war en Thema beim Jubiläum 1978, an theologesch gebillte Käpp hunn deemols fir de Begrëff „Erwielung“ a manner fir „Mariewei“ plädéiert.

Wat seet d’Erwielungsformel vu 1666, déi hei an der Kierch viru genee 350 Joer fir d’éischte Kéier erklongen ass, virum Bild vun der Consolatrix afflictorum, dat duerfir extra aus der Glaciskapell erofbruecht an hei am Chouer op enger Stèle opgestallt gi war? Hei de Wuertlaut:

Heilige Maria, Mutter Gottes

und Trösterin der Betrübten,

wir, Gouverneur, Präsident, Rat,

Richter und Schöffen,

samt allen Bürgern und Einwohnern

dieser Stadt Luxemburg,

erwählen dich am heutigen Tag

in unserem und unserer Nachkommen Namen

zu unserer Gebieterin und Schutzfrau

und nehmen uns fest vor,

diese Huldigung,

wodurch wir uns selbst aufopfern,

in Zukunft alle Jahre

in Deiner Kapelle zu erneuern.

Darum bitten wir dich auf das demütigste,

Du wollest uns unter Deinen Schutz und Schirm nehmen

und uns beistehen

zur Zeit des Krieges, der Pest

und in all unsern Nöten und Widerwärtigkeiten. Amen.

Wéi ass den Opbau vun deem Gebiet?⁷¹ D’Akteuren deemools waren de Gouverneur, de President an de Kinnekleche Rot, d’Riichter an d’Schäffen, mat alle Bierger an Awunner vun der Stad Lëtzebuerg. Se handelen an hirem eegenen Numm an am Numm vun hiren Nokommen, am Weiegebiet 1678 zousätzlech am Numm vum ganze Land. Si erwiele Maria als Gebieterin a Schutzfra. Béid Erwielunge sinn op d’Initiativ vun de Lëtzebuerger Jesuiten zréckzeféieren. An der Propose vum P. Alexander Wiltheim un de Provinzialrot vum September 1666 solle Glaf a Fridden ënnert hire Schutz gestallt ginn: Maria soll d’Stad an hir Awunner am richtege Glawen a Gottesdéngscht erhalen a virun all feindlechem Ugrëff schützen. Et geet dann 2. Rieds vun enger Huldegung (hommage, vénération) un d’Tréischterin, déi all Joer ze erneiere wier, en Akt „duerch dee mir selwer äis opafferen“ – woumat eng Iwwereegnung oder Wei gemengt ass („Wie soll sech Hir net schenken“, heescht et am spéidere Lidd). Schliisslech bieden se, 3., an allen Néit ënnert de Schutz vu Maria geholl ze ginn. Et sinn also 3 Schrëtt: Maria gëtt erwielt (1.), mer erweisen hir eis Reverenz, eisen déifste Respekt (2.) a mer bieden ëm hire Schutz (3.). D’Huldegung, d’Reverenz, eis Vénératioun enthällt 1666 e Virsaz (d’alljährlech Erneierung) an eng Wei (formuléiert mam Terme „sech opafferen“).

D’Erwielungsgebiet vu 1666 a vu 1678 huet di selwecht Struktur an zum Deel deeselwechte Wuertlaut wéi d’Wei u Maria vum Hl. Johannes Berchmanns resp. di Formel, mat där hien 1615 zu Malines der marianescher Sodalitéit, enger op Maria ausgeriichter Vereenegung, bäigetratt ass. D’Sodalewei ass also d’Virlag fir d’Erwielungsgebieder vu 1666 a 1678. Sech als „servus (Dénger)“ mat senger Persoun der Maria als „Domina (Herrin, Gebieterin)“ iwwereegnen, dat huet deen eenzelen an der Sodalewei ausgesprach, an dat gëtt elo kollektiv fir Stad a Land Lëtzebuerg ausgedréckt.

D’Erwielung vu 1666 ass vun de politeschen a reliéisen Autoritéiten offiziell getätegt ginn, vum Vollek ëffentlech bestätegt an der Nowelt vertrauensvoll iwwerdroe ginn.

I. D’Wei un d’Muttergottes – an engem geschichtlechen Iwwerbléck mat senger Relevanz fir haut

Weiegebieder un d’Muttergottes als marianesch Frëmmegkeetsform hunn haut, am Ënnerscheed zu fréieren Zäiten, net onbedéngt Héichkonjunktur. Maache mer eng kuerz Excursioun an d’Geschicht.⁷²

- Ze veranschlagen ass vu vireran dat eelst Muttergottesgebiet, mat deem de bedreete Mënsch sech ënnert hire Schutz flücht virun de Geforen a Bedrängnisser vu senger Existenz. Mer kennen et alleguerten a bieden et regelméisseg, och an dëser Kierch: „Sub tuum praesidium… Unter deinen Schutz und Schirm…“ De griicheschen Text gouf erëmfonnt op engem ägyptesche Papyrus aus dem 4. Jh. Net fir näischt heescht et an der Erwielungsformel vu 1666, an direkter Kontinuitéit heizou: „Darum bitten wir dich auf das demütigste, Du wollest uns unter Deinen Schutz und Schirm nehmen und uns beistehen zur Zeit des Krieges, der Pest und in all unsern Nöten und Widerwärtigkeiten.“

- Eng eigentlech Virform vun der Mariewei fanne mer och scho ganz fréi an der Frëmmegkeetsgeschicht, wéi vum 3. a 4. Jh. un den Titel Kinnigin (Regina) an Herrin (Domina) gebraucht gëtt fir Maria, respektiv Dénger a Sklav (servus), fir de Gleewegen ze bezeechnen. A grad wéi d’Chrëschten am Mëttelalter d’Roll vun der Kinnigin um Kinnekshaff erlieft hunn, esou iwwerdroen se, an der germanescher Virstellungswelt, op Maria d’Firspriecherroll bei hirem Jong, d’Kinnigin beim Kinnek.

- Da kënnt de Brauch op, der Muttergottes Kierchen a Kléischter ze weien. Et geet also hei ëm de sougenannten „Patrozinium“, wou Maria Schutzpatréinesch vun enger Kierch oder enger Klouschtergemeinschaft gëtt. Dat bedeit nieft engem Hommage u Maria och eng Bezéiung vu Subordinatioun, Untertänegkeet hir vis-à-vis, an eng Relatioun vu Schutz vun hir zu äis eriwwer. Eis Kathedral als Muttergotteskierch dréit deem Rechnung. Dëst Subordinatiouns- resp. Schutzverhältnis féiert den hl. Kinnek Stephan derzou, Ungarn ugangs vum 11. Jh. dem Patronat vun der Muttergottes ze ënnerstellen. Uerden aus dem Héichmëttelalter, d’Zisterzienser an d’Prämonstratenser, an och Brudderschaften erwiele Maria als Patréinesch. 1651 grënnt jo och eise Pater Brocquart, de Begrënner vum Consolatrix-Kult zu Lëtzebuerg, eng Brudderschaft vun der „Trösterin der Betrübten“. D’Dominikaner spëtzen dee Brauch zou, andeems se den Numm vu Maria an hirer Gelübdeformel nennen. Esou wëllen si nieft der Bindung u Gott sech och Maria verschreiwen.

- Nächst Stuf an der Entwécklung sinn di marianesch Weiegebieder vum 17. Jh. Hei gëtt fir d’éischte Kéier den Ausdrock „consecrare“ fir eng Wei u Maria gebraucht, quasi am selwechte Sënn wéi aner Vokabelen, déi usus waren (se offerre, tradere, commendare, devovere). An de marianesche Kongregatiounen, also Vereenegungen, déi entstinn – besonnesch duerch d’Initiativ vun de Jesuiten, och zu Lëtzebuerg ugangs vum 17. Jh. –, gi Weiegebieder direkt u Maria adresséiert. A grad bei de vun de Jesuiten iniziéierte marianesche Kongregatiounen oder Sodalitéite sinn zwee Momenter charakteristesch: Sech Maria verschreiwen, doduerch soll engersäits di perséinlech chrëschtlech Selbsterzéiung gefërdert ginn; anersäits soll nieft dem Striewen no Verinnerlechung och d’Apostolat Zil vun der Mariewei sinn. Ugestrieft ginn also souwuel virbildlecht chrëschtlecht Liewen (inwändeg an no baussen), wéi och explizit apostolesch Aktivitéit an Engagement.

- Op dëser Plaz leeën sech Ausféierungen no iwwert Maria an der Spiritualitéit vum hl. Ignatius a vun de Jesuiten. An deem Kader si jo eis Oktav an och eis Stad- a Landeswei entstanen an ze verstoen; dee „Stallgeroch“ bleift mat eiser Mariendevotioun heizulands verbonnen.⁷³

Dem Ignatius, Grënder vum Jesuitenuerden, seng Frëmmegkeet ass christozentresch, also op Christus ausgeriicht. Hien huet keng Wei un d’Muttergottes praktizéiert an och eng sollech net senge Matbridder ugeroden. An dach si seng wichtegst Etappen a spirituell Akten ëmmer programméiert a geschéien a Presenz vun „Nuestra Señora“, an dat nach ganz nom ritterlechen Ideal vum Mëttelalter, dat Maria vis-à-vis eng grouss Léift, „Minne“, opbruecht huet. Maria gëtt gesinn als Mittlerin a soll hëllefen, d’Nofolleg vu Christus an och d’Liewen nom Evangelium ëmzesetzen.

E puer Generatiounen duerno awer praktizéieren d’Membere vun der Gesellschaft Jesu an hirem Uerden d’Wei u Maria. An si ruffen – esou och zu Lëtzebuerg kuerz no der Ouverture vum Stater Kolléisch – marianesch Sodalitéiten an d’Liewen, d. h. Studentenassociatiounen an aner Laiegruppéierungen, déi ënnert dem Schutz vu Maria stinn an eng Wei u Maria ënnert der Bezeechnung „Erwielung“ (electio) praktizéieren. Dëst am Kader vun der Pastoral, wéi de Jesuitenuerden se am Herzogtum Lëtzebuerg duerchgezunn huet. Zwee Uleies ware mat der Erwielung vu Maria als Schutzpatréinesch verbonnen: op der Säit vum Antragsteller d’Feststoen am richtege Glawen, am Sënn vu Glawensverdéiwung a Glawensverdeedegung an der Linn vum Konzil vun Trient (1545-1563), an de Bäistand, Schutz an Hëllef an irdeschen Noutsituatiounen, dee Maria sollt gewähren. De Wuertlaut vun der Erwielungsformel vu 1666 duerch d’Stad Lëtzebuerg ass eendäitegerweis iwwerholl vun der Erwielung vu Maria, wéi se an de Jesuitesodalitéite praktizéiert gouf. De Prof. Michel Schmitt schreift: „Was für die Jesuiten ein hervorragendes Seelsorgemittel war, geschieht 1666 und 1678 auf breiter Basis und in mehr volksnaher Darstellung für Stadt und Herzogtum.“ An anere Wierder: De Moule, d’Muster vun den Erwielunge vu 1666 a 1678 fanne mer bei der „electio“ vu Maria, esou wéi d’Jesuite selwer an d’Membere vun hire Sodalitéiten se praktizéiert hunn, als eng pastoral Method vu Glawenserneierung. Ähnlech bei der Brudderschaft vun der „Trösterin der Betrübten“, déi d’Jesuite 1651 an d’Liewe geruff haten, deenen hir Memberen sech ebenfalls der Muttergottes geweit hunn an e Liewen ënnert hirem Schutz an ugeleet duerch hiert Beispill versprach hunn. En plus hunn d’Jesuiten am Herzogtum d’„Christenlehrbruderschaften“ verbreet, déi zesumme mat de Parmissiounen zur Erneierung vum Parliewe bäigedroen hunn, a wou d’Memberen och eng Consécratioun un d’Muttergottes virgeholl hunn, déi se all Joer erneiert hunn.

Mer gesinn also, wéi dat ganzt Erwielungsgeschéie vu 1666 formal an inhaltlech ganz aus dem Geescht vun der Gesellschaft Jesu an hire pastorale Methoden zu Lëtzebuerg eraus entstanen ass an déi „empreinte“ dréit bis haut. D’Fro ass: Wéi kënne mir haut déi Erwielung vu Maria pastoral notzbar maachen an si an eis Seelsuerg abauen?

Wat ass elo, theologesch gesinn, den Inhalt vun esou engem Erwielungsakt? Maria gëtt als „Herrin“ a „Gebieterin“, als „Schutzfrau“ a „Beschützerin“ erwielt. Dë...

Inhaltsverzeichnis

• Inhaltsverzeichnis
• Zum Geleit: Mgr. Jean-Claude HOLLERICH SJ
• La consécration à la Vierge Marie dans le Magistère de l’Église: « Pour elle, par elle, comme elle » - Dom Michel Jorrot OSB
• Bis an die Grenzen des Landes: Auf dem Weg zur Erwählung der Trösterin der Betrübten zur Patronin der Stadt Auf dem Weg zur Erwählung der Trösterin der Betrübten zur Patronin der Stadt Auf dem Weg zur Erwählung der Trösterin der Betrübten zur Patronin der Stadt und des Herzogtums Luxemburg - Andreas Heinz
• „Wie soll sech Hir net schenken…“: D’Wei u Maria – kierchlech, theologesch, existenziell - Georges Hellinghausen
• Impressum