Erklärung und Verteidigung der Klarissen-Regel Papst Urbans IV.

Kritische Edition des lateinischen Textes mit ihrer Begründung und deutschen Übersetzung von Johannes Karl Schlageter OFM

Augustin von Alveldt, Johannes Karl Schlageter

• Verlag: Books on Demand
• Jahr: 2021
• ISBN drucken:
  9783752689730
• eBook-ISBN:
  9783752601190
• Auflage: 1
• Thema: Theologie & Religion
• Thema: Religion

Die Erklärung und Verteidigung der Klarissen-Regel, die der Franziskaner Augustin von Al-veldt OFM 1533/34 für die Klarissen zu Eger (heute: Cheb/Tschechien) schrieb, folgte in en-gem Zusammenhang der Verteidigung der Franziskus-Regel, die Alveldt 1532 vollendet hatte (vgl. Quellen zur franziskanischen Geschichte, Band 2). Es war vermutlich die Kenntnis dieser damals ungedruckten Schrift, die die Äbtissin des Klarissenklosters zu Eger, Ursula Gräfin Schlick, veranlasste, den ehemaligen Provinzialminister der Sächsischen Franziskaner-Provinz vom Heiligen Kreuz dringend um eine Erklärung und Verteidigung der für ihr Kloster maßgebenden Regel zu bitten. Im Gegensatz zur oft kommentierten Franziskus-Regel war die Klarissen-Regel anscheinend selbst manchen Schwestern in ihrer Bedeutung und in ihrer Verbindlichkeit nicht völlig klar. Das zeigte sich in der kurzen Widmung und in der längeren Einleitung zu Alveldts Erklärung und Verteidigung der Klarissen-Regel.Das Manuskript des vollständigen lateinischen Textes von Alveldts Erklärung zur Klarissen-Regel befindet sich heute in der Bibliothek des Bayerischen Nationalmuseums zu München und ist hier erstmals vollständig und mit deutscher Übersetzung wiedergegeben.

IV. Textus und Übersetzung

Manuscriptum [Ms.]: Bayerisches Nationalmuseum, München [BNM] Bibliothek, Ms. 3751 f. a 1r[ecto] – f. a 5v[erso]; p. 1 – p. 405.

/a 1r/

REGVLA diue virginis re et nomine Clare: An debeat dici euangelica, an pocius supersticiosa? Quid horum?

August[inus] 1533. Alueld[ianus]

Eccles. 5.

Si est tibi intellectus, responde proximo! Sin autem, sit manus tua super os tuum, ne capiaris in verbo indisciplinato et confundaris!¹³¹

/a 1v/ [Pagina vacua]

/a 2r/ Nobili ac generose comiti, venerabili et religiose virgini consecrate Christo, gratiose matri domine, domine Vrsula Slickin, amabilis Abbatisse Ordinis diue virginis Clare in Egra, Augustinus Alueldianus Ordinis Minorum, seruus Jesu Christi, optat salutem plurimam in Virginis Filio.

Sepe et multum anhelo spiritu pulsasti me, generosa Christi Jesu filia et sponsa, vt tue prudencie regulam sancte virginis Clare, quam tu cum tuis sororibus dilectis Deo, Christo Jesu sponso vestro, vouistis, ad intellectum euangelicum declararem, ne velut inter spineta ignorancie scopulosque dubitacionis transiens multipharie in consciencia tua sauciarere, dum ibi transgressionis peccatum fingas, vbi nullum forte est. Et vbi regule conditor vitam virtutis actiuam in extrario homine et vitam eterne veritatis ac sapientie contemplatiuam in homine intrario intendebat introducere, /a 2v/ vt esset vita vestra monastica domus, in qua Christus suscipitur, vbi Martha ministrat et Maria ad pedes Jesu sedet¹³², ibi tu et sorores tue preuaricacionis laqueum ac rethe scrupulositatis accipitis fitque domus vite vestre fumosa, tenebrosa, periculosa. Et quia Christi amore et honore, quo debitor sum, ac tua dilectione, qua tibi deuincior, negare neutiquam possum, que vis et iubes, ob id experiar, si quo modo tuis votis parere queam, tuis precibus ad Deum fusis adiutus, presertim ut sacra religio vestra in vigore conseruetur, disciplina virtutum roborata augeatur mutaque fiant labia dolosa impiorum, qui monastice vite detrahere ac Spiritui Sancto repugnare non verentur, et tibi sororibusque tuis triumphus, quem de mundo, carne, Diabolo habere cupitis, per Jesum Christum gloriosior fiat. Accipe igitur, o virgo ingenua, Christi sponsa amabilis, domina et filia mea dulcissima, hunc meum vtrumque laborem. Tametsi exiguus sit comparatiue /a 3r/ ad illud, quo digna es, magnus tamen erit, si tua eum modestia graciose acceptat. Et quidem tua prudencia iussit, ut communi ac plano sermone, tamen latino, non terso, non exquisito, non subobscuro, tibi hoc munus traderem, tuo parui, ut cernis, desyderio. An vero satis fecerim curioso lectori, non grandifacio, modo tue pietatis studio placere possim. Vale felix!

PREFATIO in regulam diue Clare

Videte, vigilate, orate! Nescitis enim, quando tempus sit, Marci 13.¹³⁹ Christus admonuit nos incerte et subspecte hore mortis. Quare? Quia dies Domini ut fur ita in nocte veniet, 1 Thess. 5. et 2. Petr. 3.¹⁴⁰ Quid est: in nocte veniet? Occulte veniet, insperate veniet. Non loquitur hic de nocte, quasi nemo moriatur nisi in nocte, sed accipitur /a 3v/ hic nox pro incerta hora. Ne repente veniens inueniat vos in torpore ac negligencia dormientes. Quod vobis autem dico, omnibus dico: Vigilate, Marci 13.¹⁴¹!

Prudens virgo re et nomine Clara, nunc cum Christo gloriosa, velut lilium inter spinas et rosa ex spinis mundo nascitur anno Christi 1192 [!]. In annis puellaribus vidit prudenter, vigilauit solerter, orauit deuote, ut Christo placere possit et illi soli seruire. Cum autem esset annorum duodeviginti nubilis facta, non mortali et futili sponso, sed Jesu Christo, Dei et Virginis Filio, nupsit. Mira res! Mox mundum istum in maligno positum¹⁴⁴ eiusque delicias, diuicias, gloriam contempsit, et huius contemptus¹⁴⁵ miliciam instruxit ponensque inimicicias inter se et mundum, sciens, quia scriptum est: Amicicia huius mundi inimica est Deo [!Dei]. Quicumque ergo voluerit amicus esse seculi huius, inimicus Dei constituitur, Jacobi 4.¹⁴⁶, cum nemo possit /a 4r/ duobus dominis contrarijs seruire, Mathei 6.¹⁴⁷ et Luce 16.¹⁴⁸ Ob id virgo sapiens sue milicie aciem instruxit, vt contra mundi impetum et insultum, qui fit per concupiscenciam carnis seu luxuriam, per concupiscentiam oculorum seu auariciam, per superbiam vite¹⁴⁹, fortissime repugnando resisteret per castitatem, per paupertatem, per humilem subiectionem seu obedienciam, que aliud non est nisi proprie voluntatis abnegacio. Ad istam milicie aciem plurime virgines conuenerunt atque se principi milicie illi generose Clare, non tam corpore quam animo, iunxerunt et fortiter in acie illi dimicature voto se strinxerunt, vt fideliter perseuerarent.

Non ergo sunt condigne passiones huius temporis ad futuram gloriam, que reuelabitur in nobis, Rom. 8. 155

Ceterum virgo prudens, Deo charissima, cum suo sacro virginum collegio, ut sua milicia terribilis esset mundo, carni, Diabolo velut castrorum acies ordinata¹⁵⁶, assumpsit regulam seu formam viuendi in duodecim capitula distinctam instar regule Fratrum Minorum, quam sanctus pater Franciscus collegit et in vnum digessit. Pontifex maximus Innocencius iii anno Christi 1208 [!] sexto decimo Kalendarum Octobrium anno pon- /a 5r/ -tificatus sui 10 in ciuitate Perusij approbauit. Postea anno Christi 1246 [!] dominus Innocencius Papa iiii quinto idus Augusti anno pontificatus sui vndecimo in ciuitate Assisij confirmauit. Sed quia hec regula prima diue Clare non poterat in omni regione obseruari, licet ex feruore et ebrio spiritu fuerit congesta, tamen feruore tepescente ac charitate frigescente, fuit regula ista pluribus occasio ruine et scandali. Ob id multe fiebant condescensiones et relaxaciones, quas priuilegia appellant, ita ut ab intencione preclare virginis Clare aberrarent. Quod summus¹⁵⁷ Pontifex Vrbanus iiii cernens velut pastor bonus ac Christi vicarius, cuius est reprobare et approbare regulas per concilium canonicum, anno Domini 1263 anno pontificatus sui primo [!] aliam regulam sacris virginibus sancte Clare ordinauit, quam apud Veterem Vrbem quintodecimo Kalendas Nouembris anno pontificatus sui tercio confirmauit et publice diuulgari iussit. Que quidem regula secunda multo /a 5v/ maturius, discrecius, et ad obseruandum aptior, condita et ordinata est quam prima. Sicut et diuus pater Franciscus duas regulas Fratrum Minorum ordinauit. Quarum primam¹⁵⁸ in viginti tria capitula distinctam Pontifex maximus dominus Innocencius iii approbauit et confirmauit. Sed quia non vsque adeo fuit debite et mature ordinata, ut oportuit, ideo oblitterata est.

Clara igitur, comes et dux virginum, egregia et strenua miles, ut hanc felicem miliciam prudenter inciperet, sapienter exerceret, gloriose triumpharet, clausit se et suas milites virgines inter septa monasterij, vt in omnibus motibus suis nihil agerent, quod cuiusquam offenderent aspectum, sed quod deceret sanctitatem earumque conuersacio esset in celis. Considerauit namque /a 4v/ virgo sapiens, quod licet is, qui foris est noster homo, corrumpatur (variis affectibus et passionibus ac infirmitatibus), is tamen, qui intus est homo, renouatur de die in diem (gracia, virtute, gloria). Id enim, quod in presenti est momentaneum et leue tribulacionis nostre, supra modum in sublimitate eterne [!] glorie pondus operatur in nobis, non contemplantibus nobis que videntur, sed que non videntur. Que enim videntur, temporalia sunt; que autem non videntur, eterna sunt, 2. Cor. 4.¹⁵⁰

Secundam vero, quam postea fecit, et dominus Honorius Papa iii in anno Christi 1225 [!] Rome apud Lateranensem ecclesiam anno pontificatus sui octauo confirmauit et publice in scriptis diuulgauit. Quam regulam nunc Fratres Minores obseruant. Claret igitur quod Fratres Minores sub prima regula vixerunt vltra decem septem [!] annis magis ex feruore et ebrietate spiritus quam ex consideracione regule. Hoc dico, ne quis opinetur leuitatis causa post regulam primam diue virginis Clare secundam subordinatam esse, que magis matura, obseruabilis et sancta est. Super quam regulam quatuor questiunculas, que te, o virgo generosa, amabilis domina mea et filia Vrsula Slickin, mouere possent, absoluam per ordinem.

/1/¹⁶⁵ QUESTIO prima

An regula secunda diue virginis Clare per dominum Vrbanum Papam quartum ordinata et diuulgata, ex euangelio Christi posset colligi et in eodem ostendi, et vbi?

SOLUTIO:

Nolo hic omnem mouere lapidem. Si quis petit regulam istam sancte Clare ex euangelio et in euangelio Christi, quod quatuor euangeliste scripserunt, ostendi, oportet necessario, vnum e duobus petat: Aut petit seu vult, ut sibi ostendantur voces, dictiones, verba ac oraciones, quibus vtitur regula multipharie in 26 capitulis, vbi nam in euangelio hec contineantur. Aut petit et vult non strepitum verborum, sed nudam veritatem sermonum o...

Inhaltsverzeichnis

• Inhaltsverzeichnis
• Vorwort
• I. Einführung
• II. Die Geschichte des Manuskripts, die Bedeutung des Textes und dessen Edition
• III. Abkürzungsverzeichnisse
• IV. Textus und Übersetzung
• V. Literaturverzeichnis
• VI. Register
• Quellen zur franziskanischen Geschichte
• Impressum